Waaraan moet een PBM voldoen?
Doeltreffend
PBM moeten de drager beschermen tegen de beoogde restrisico’s.
Om dit te staven worden meestal geharmoniseerde normen gebruikt. Een PBM dat aan die normen voldoet, geniet een vermoeden van overeenstemming (presumption of conformity) met de essentiële eisen van Verordening (EU) 2016/425. Welke normen geharmoniseerd zijn en welke edities gelden, vindt u in de lijst van geharmoniseerde normen van de Europese Commissie.
Comfort en pasvorm
Een PBM dat niet gedragen wordt, beschermt niet. Dragers moeten de PBM gedurende de volledige periode van blootstelling willen en kunnen dragen terwijl ze hun werkzaamheden efficiënt uitvoeren. Een goede pasvorm is daarvoor een voorwaarde.
Bestendig
PBM moeten bestand zijn tegen de omgevingsfactoren en arbeidsomstandigheden waarin ze worden gebruikt, en hun beschermende eigenschappen behouden gedurende de volledige levensduur.
Combineerbaar
Waar van toepassing moeten PBM combineerbaar zijn met andere PBM of veiligheidsuitrusting — bijvoorbeeld gehoorbescherming in combinatie met een veiligheidshelm en/of ademhalingsbescherming.
Vergezeld van:
- Instructies van de fabrikant: tegen welke risico’s het PBM beschermt en hoe het gebruikt, opgeborgen en onderhouden moet worden.
- EU-conformiteitsverklaring: hiermee neemt de fabrikant de verantwoordelijkheid dat het PBM voldoet aan alle eisen van Verordening (EU) 2016/425. De verklaring wordt bij het PBM geleverd, of de handleiding vermeldt het internetadres waar ze te raadplegen is.
CE-markering
Elk PBM dat in de EU op de markt wordt gebracht, moet de CE-markering dragen (Verordening (EU) 2016/425). Daarmee verklaart de fabrikant dat het product aan alle toepasselijke eisen voldoet. Welke controle erachter zit, hangt af van de risicocategorie:
- Categorie I (minimale risico’s): de fabrikant beoordeelt de conformiteit zelf.
- Categorie II: een aangemelde instantie voert een EU-typeonderzoek uit.
- Categorie III (risico’s met zeer ernstige gevolgen, zoals overlijden of onomkeerbare schade aan de gezondheid): EU-typeonderzoek plus permanent toezicht op de productie door een aangemelde instantie. Het identificatienummer van die instantie staat naast de CE-markering.
Welke categorie van toepassing is, hangt af van het risico waartegen de fabrikant het PBM bestemt. Hetzelfde soort product kan dus in verschillende categorieën vallen.
Beschermende crèmes zijn een uitzondering: die vallen onder de Cosmeticaverordening (EG) nr. 1223/2009 en dragen geen CE-markering als PBM.
PBM-categorieën
Hoofdbescherming
Waartegen? Vallende voorwerpen, stoten tegen vaste obstakels en, bij specifieke helmen, elektrische risico’s.
Risicocategorie: meestal II. Elektrisch isolerende helmen zijn categorie III.
Normen: EN 397 (industriële veiligheidshelmen), EN 14052 (hoogwaardige industriële helmen), EN 812 (stootpetten) en EN 50365 (elektrisch isolerende helmen).
Praktisch: een stootpet is geen helm. Ze beschermt alleen tegen stoten tegen vaste voorwerpen, niet tegen vallende voorwerpen. Kunststof helmen verouderen door UV-licht en temperatuur. Volg de levensduur die de fabrikant opgeeft en vervang een helm na een zware klap, ook als er geen schade te zien is.
Oog- en gelaatsbescherming
Waartegen? Rondvliegende deeltjes, spatten, stof, optische straling (zoals bij lassen of laserwerk) en hitte.
Risicocategorie: meestal II. Filters die alleen tegen zonlicht beschermen, zijn categorie I.
Normen: de reeks EN ISO 16321 (algemene eisen, lassen en gaasbescherming) en EN 207 en EN 208 voor laserbescherming. EN ISO 16321 vervangt de vroegere EN 166. U kunt dus nog beide markeringen tegenkomen.
Praktisch: een bril die beslaat, wordt afgezet. Anticondens weegt in de praktijk vaak zwaarder dan een hogere beschermingsklasse. Voor brildragers bestaan veiligheidsbrillen op sterkte en overzetbrillen. Kijk bij combinatie met ademhalingsbescherming of beide goed op elkaar aansluiten.
Gehoorbescherming
Waartegen? Gehoorbescherming beschermt tegen schadelijk lawaai. Lawaaidoofheid is blijvend en ontstaat geleidelijk, vaak zonder dat de drager het merkt.
Risicocategorie: III. Een aangemelde instantie voert het EU-typeonderzoek uit en houdt toezicht op de productie.
Normen: gehoorbeschermers worden getest volgens de normreeks EN 352 (kappen, oordoppen, kappen op een helm en elektronische types).
Praktisch: meer demping is niet altijd beter. Wie te sterk beschermd is, hoort waarschuwingssignalen en collega’s slecht en zet de bescherming sneller af. Kies op basis van het gemeten lawaai op de werkplek en de hoeveelheid demping die nodig is, en controleer of oordoppen correct ingebracht worden. Let ook op de combinatie met een veiligheidsbril: brillenpootjes onder de kapkussens laten een opening en verlagen de demping.
Ademhalingsbescherming
Waartegen? Inademing van stof, nevels, dampen, gassen en micro-organismen, en zuurstofgebrek.
Risicocategorie: III.
Normen: onder meer EN 149 (filtrerende halfmaskers, FFP1 tot FFP3), EN 140 en EN 136 (half- en volgelaatsmaskers), EN 143 en EN 14387 (deeltjes- en gasfilters), EN 12941 en EN 12942 (aangedreven toestellen) en EN 137 (ademluchttoestellen).
Praktisch: filters reinigen lucht, ze leveren geen zuurstof. Bij zuurstofgebrek is een onafhankelijk toestel nodig, zoals een ademluchttoestel. Een aansluitend masker werkt alleen als het goed afsluit op het gezicht. Een baard of stoppels maken dat onmogelijk. Filters hebben een beperkte gebruiksduur: volg de instructies van de fabrikant.
Handbescherming
Waartegen? Mechanische risico’s zoals snijden en schuren, chemicaliën, micro-organismen, hitte, koude en elektrische risico’s.
Risicocategorie: I, II of III, afhankelijk van het risico. Handschoenen tegen zwakke reinigingsmiddelen zijn categorie I, tegen snijden meestal categorie II, en tegen chemicaliën of elektrische schokken categorie III.
Keuzetools
Beschermende kleding
Waartegen? Onder meer slecht zichtbaar zijn, hitte en vlammen, lasspatten, chemicaliën, statische elektriciteit, regen en koude.
Risicocategorie: I, II of III, afhankelijk van het risico. Kleding tegen niet-extreme weersomstandigheden is categorie I, signalisatiekleding categorie II, en kleding tegen chemicaliën, hitte en vlammen of een elektrische vlamboog categorie III.
Normen: EN ISO 13688 (algemene eisen), EN ISO 20471 (hoge zichtbaarheid), EN ISO 11612 (hitte en vlammen), EN ISO 11611 (lassen), EN 1149-5 (antistatisch), EN 61482-2 (elektrische vlamboog), EN 343 (regen) en EN 342 (koude). Voor chemische bescherming bestaan aparte normen per type pak. Let op: EN ISO 11612 en EN ISO 11611 worden veel gebruikt, maar staan niet in de lijst van geharmoniseerde normen.
Praktisch: niet alle werkkleding is beschermende kleding. Werkkleding zonder beschermende functie is professioneel textiel en geen PBM. Beschermende eigenschappen kunnen afnemen door wassen. Volg het onderhoudsetiket en het maximale aantal wasbeurten dat de fabrikant opgeeft.
Voetbescherming
Waartegen? Vallende of rollende voorwerpen, doortrappen, uitglijden en, bij specifiek schoeisel, hitte, elektrische risico’s of kettingzaagsneden.
Risicocategorie: meestal II. Elektrisch isolerend schoeisel en schoeisel tegen kettingzaagsneden zijn categorie III.
Normen: EN ISO 20345 (veiligheidsschoeisel), EN ISO 20346 (beschermend schoeisel), EN ISO 20347 (werkschoeisel), EN 50321-1 (elektrisch isolerend schoeisel) en EN ISO 17249 (schoeisel tegen kettingzaagsneden).
Praktisch: een inlegzool is een uitwisselbaar onderdeel van het veiligheidsschoeisel. Wordt de oorspronkelijke inlegzool vervangen, bijvoorbeeld om medische redenen of voor comfort, dan zijn er twee mogelijkheden. Ofwel volgt men de instructies van de schoenfabrikant, zodat de inlegzool onder diens certificaat blijft vallen. Ofwel laat de fabrikant van de inlegzool die zool, in combinatie met het specifieke schoenmodel, certificeren door een aangemelde instantie. Hij brengt dan zelf de CE-markering aan en stelt een eigen EU-conformiteitsverklaring op. Heeft de inlegzool ook een medische functie, dan moet ze bovendien voldoen aan de Verordening medische hulpmiddelen (EU) 2017/745. Meer hierover in de presentatie hieronder.
Extra informatie
Presentatie maart 2025: Invloeden van de wetgevingen op aangepaste voetbescherming
Valbescherming
Huidbescherming
Beschermende crèmes en zalven kunnen deel uitmaken van de persoonlijke beschermingsmiddelen die een werkgever ter beschikking stelt (Codex over het welzijn op het werk, boek IX, titel 2). Als product vallen ze niet onder de PBM-verordening (EU) 2016/425, maar onder de Cosmeticaverordening (EG) nr. 1223/2009. Ze dragen dus geen CE-markering als PBM.
Handschoenen en kleding die de huid beschermen tegen bijvoorbeeld chemicaliën, zijn wel PBM onder Verordening (EU) 2016/425. Zie Handbescherming en Beschermende kleding.